- Του Σωκράτη Π. Μάσσια, Φιλολόγου
Κι ευθύς φιρμάνι έβγαλε
και στο Μωριά το στέλνει
«Τούρκοι! Ρωμαίοι! Στ’ άρματα!
Τους κλέφτες να σκοτώστε
τους κλέφτες τους αρματωλούς
τους Κολοκοτρωναίους»
(Δημοτικό)
Οι συνθήκες, κάτω από τις οποίες γράφτηκαν τα λαμπρά κατορθώματα του θρυλικού Γέρου του Μοριά, Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, τόσο κατά την προ της Επανάστασης μακρά αντιστασιακή περίοδο του κλεφτοπολέμου όσο και κατά τη διάρκεια του επαναστατικού Αγώνα, παρουσιάζουν όλες τις μορφές της σκληρότητας, εξαιτίας της βαρβαρότητας του αντιπάλου, των κακοτυχιών και εσωτερικών προβλημάτων και ταραχών, που ξέσπασαν ανάμεσα στους πολιτικούς και στρατιωτικούς αγωνιστές, που αναπόφευκτα δεχόντουσαν και τις επιδράσεις και παρεμβάσεις των ξένων παραγόντων, οι οποίοι απέβλεπαν και στα δικά τους συμφέροντα.
Θα σταθούμε στις σπουδαιότερες από τις δοκιμασίες και σκληρές στιγμές που γνώρισε και έζησε ο αρχιστράτηγος του ξεσηκωμού, έτσι όπως τις κατέγραψαν οι ιστορικοί της εποχής εκείνης, ορισμένοι από τους οποίους υπήρξαν και αυτόπτες μάρτυρες.
Είναι γνωστό και ιστορικά εξακριβωμένο και επιβεβαιωμένο ότι ο Κολοκοτρώνης, μετά το φρικτό θάνατο του 33ου πατέρα του Κωνσταντή, μόλις 15ετής διορίστηκε αρχηγός ομάδας αρματολών για να προστατεύει την επαρχία Λεονταρίου. Έκτοτε ηγήθηκε μεγάλου σώματος Κολοκοτρωναίων αδερφών, εξαδέλφων και λοιπών ακολούθων και αναδείχτηκε στη μεγαλύτερη μορφή κλέφτη και αρματολού και με τις ηρωικές του πράξεις, τα πολεμικά του τεχνάσματα και κατορθώματά του έγινε θρύλος.
Ας έρθουμε όμως στο συγκεκριμένο θέμα μας και ας σταθούμε στην πρώτη σκληρή δοκιμασία που γνώρισε η κλεφτουριά και ο ηγέτης της Θεόδωρος Κολοκοτρώνης. Το 1805 η κλεφτουριά έχει για τα καλά φουντώσει σ’ ολόκληρη την Πελοπόννησο και ιδιαίτερα στα κακοτράχαλα και δυσπρόσιτα βουνά και φαράγγια της Γορτυνίας. Ο Οσμάν Πασάς της Πελοποννήσου εκβίασε τους κληρικούς να στείλουν αναφορά στο Σουλτάνο και να ζητούν την εξόντωση των κλεφτών και των αρματολών. Παράλληλα η Πύλη διέταξε τον Πατριάρχη να συντάξει ένα φρικτό συνοδικό επιτίμιο (ποινή) κατά των κλεφτών και μαζί το φιρμάνι για εξόντωση των κλεφτών και το έστειλε στην Τρίπολη, όπου κλήθηκαν οι αρχιερείς και οι προεστοί, έλαβαν γνώση και πήραν απειλητική εντολή για την πιστή εφαρμογή τους. Ο ιστορικός Τάκης Κανδηλώρος γράφει σχετικά: «… Δια του επιτιμίου υπεχρεούντο οι χριστιανοί ου μόνον να διακόψωσιν τας σχέσεις, τας υποθάλψεις και τροφοδοσίας των κλεφτών, αλλά και να καταδίδωσι στην εξουσία τους υποθάλποντας ή γνωρίζοντας τι περί εκείνων και προθύμως να παρέχωσι τω στρατώ ένοπλον συνδρομήν προς ταχυτάτην εξόντωσιν πάντων, άλλως να ώσιν αφωρισμένοι και κατηραμένοι και εν γένει ήσαν τοσούτον φρικώδεις αι αραί (κατάρες), ώστε ερράγιζαν και πέτρας, κατά την θρησκόληπτον της εποχής εκείνης αντίληψιν …».
Αρχές του 1806 ο Πασάς της Πελοποννήσου στέλνει με μεγάλη στρατιωτική δύναμη και πλήθος βασανιστικών οργάνων τον Κεχαγιά του στη Μεγαλόπολη και αφού τοποθέτησε ισχυρά αποσπάσματα στη Στεμνίτσα και στα Δερβένια συνέταξε κατάλογο προγραφών. Ο Τ. Κανδηλώρος αναφέρει σχετικά: «… Συνέταξε κατάλογο προγραφών, ως άλλος Σύλλας, και συλλαμβάνων πλείστους αθώους ως υποθάλποντας τους κλέπτας ανεσκολόπιζεν ή διεμέλιζεν εις τέσσαρα ή έψηνε επί της σούβλας θύων τω Προφήτη αυτού …Θρήνος, κλαυθμός και οδυρμός πολύς ηγέρθη καθ’ όλην την Πελοπόννησον…». Βλέποντας ο Κολοκοτρώνης για πρώτη φορά αναπόφευκτο τον κίνδυνο λόγω της προγραφής του συγκέντρωσε στην Πιάνα 150 παλλικάρια και τους ανακοίνωσε σχέδιο εκπατρισμού. Η λαϊκή μούσα αποθανάτισε την απεγνωσμένη αυτή απόφαση του Γέρου του Μοριά με τους παρακάτω στοίχους:
«…Κι ακώ το Γέρο – Θοδωρή να λέει στα παλλικάρια: / Παιδιά μου!… να χωρίσωμε, να γίνωμε μπουλούκια… / Κι εγώ θα πάω στη Ζάκυνθο / να σμίξω με τους Φράγκους / όσο να ξεπεράσωμε το φετεινό χειμώνα… / εδώ να ξανασμίξουμε».
Ο Κολοκοτρώνης, μετά τη λυσσαλέα καταδίωξή του και την καθολική εξόντωση των Κλεφτών και μέσα από περιπετειώδη προσπάθεια διάσωσής του, κατάφερε με εφτά περισωθέντες συγγενείς του να αποβιβαστεί το Μάη του 1806 στη Ζάκυνθο.
Για τον αυτοεξόριστο όμως Γέρο του Μοριά τίποτε δεν είχε τελειώσει, διατηρούσε και εξέθρεφε τη φλόγα και την ελπίδα για νέους Αγώνες μέχρι τη δικαίωση. Ο πόθος για αποτίναξη του τουρκικού ζυγού, για λευτεριά αποτελούσε Εθνική Επιταγή.
Ο ξεσηκωμός του 1821 έφερε και πάλι στο προσκήνιο την ηρωική μορφή του Γέρου, που έσπευσε να ριχτεί στον Αγώνα με ανανεωμένες τις δυνάμεις και με εμπειρία 15 περίπου ετών ως αξιωματικός του ρωσικού στρατού. Μια νέα όμως δοκιμασία τον περίμενε μετά την πρώτη περιφανή νίκη του Αγώνα στα στενά του Αϊ – Θανάση, απέναντι από την Καρύταινα στις 26 Μαρτίου 1821.
Τρεις χιλιάδες τακτικού στρατού και ιππικού Τούρκων της Τρίπολης έτρεψαν σε άτακτη φυγή τους έξι περίπου χιλιάδες άοπλους κατά το πλείστον Έλληνες, που είχαν πολιορκήσει την Καρύταινα. Οι Έλληνες αρχηγοί με βαθιά θλίψη και απομονωμένοι τράπηκαν και αυτοί στα βουνά. Ο διασκορπισμός αυτός υπήρξε παροιμιώδης και τότε λέγεται ότι ο Κολοκοτρώνης, βλέποντας αυτό τον πανικό, κραύγασε: «Θεέ μου! Με τέτοιους θα πολεμήσω με μια αυτοκρατορία!!» Στη δύσκολη αυτή φάση του Αγώνα ο Κολοκοτρώνης …παρέμεινε στα ορεινά λημέρια του, σχεδιάζοντας την ίδρυση και συγκρότηση στρατοπέδου. Στρατολογεί, επιλέγει και εκπαιδεύει τους στρατιώτες του για να αναμετρηθεί με τον εχθρό μέσα στην έδρα του, την Τρίπολη, και το κατορθώνει!!
Μια τρίτη εξίσου σκληρή με τις άλλες και ακόμα χειρότερη δοκιμασία, που θα γνωρίσει ο Γέρος, είναι αυτή των εμφυλίων ταραχών που ξέσπασαν μέσ’ την Επανάσταση μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών αγωνιστών για το ποιος θα ’χει το πάνω χέρι. Το πλήγμα αυτό, πέραν του ότι κόντεψε να τινάξει στον αέρα την Επανάσταση, είχε και το οδυνηρό για τον αρχιστράτηγο του Αγώνα αποτέλεσμα, να χάσει το γιο του Πάνο από αδέσποτο φονικό βόλι άγνωστου και να φυλακιστεί στην Ύδρα από την Κυβέρνηση Κουντουριώτη – Κωλέτη. Συντετριμμένος από το θάνατο του παιδιού του και με τραυματισμένη της ψυχή από τον άδικο εγκλεισμό του στη φυλακή από την ίδια του την πατρίδα, θα βρει και πάλι το κουράγιο και τη δύναμη να διαμηνύσει με αναφορές του μέσα από τη φυλακή στην κυβέρνηση τον μέγα κίνδυνο που έβλεπε καθαρά να έρχεται από την Αίγυπτο με τη διαφαινόμενη εισβολή του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο και ζητούσε ελευθερία, γιατί αισθανόταν τη φωνή της Πατρίδας και πάλι να τον καλεί. Και πάλι η αλύγιστη ψυχή του, το υψηλό εθνικό του φρόνημα και το ηρωικό του ανάστημα έλαμψε στα πεδία των μαχών, μετά την αποφυλάκισή του, εναντίον του αιμοδιψούς και αιμοσταγούς ικανότατου Αιγύπτιου στρατηλάτη Ιμπραήμ, ο οποίος τελικά κατατροπώθηκε από την Πελοπόννησο.
Όμως μετά την απελευθέρωση της πατρίδας νέες και πιο φρικτές δοκιμασίες έμελλε να σημαδέψουν τη ζωή του θρυλικού Γέρου του Μοριά , αυτή τη φορά από τη Βαυαρική κυριαρχία και αντιβασιλεία του ελεύθερου πλέον ελληνικού κράτους…
Η υστεροφημία του Γέρου του Μοριά, όπως εκφράζεται μέσα από το επίγραμμα του ανδριάντα του στη Σταδίου:
«Έφιππος χώρει γενναίε στρατηγέ – ανά τους αιώνες διδάσκων τους λαούς – πώς οι δούλοι γίνονται ελεύθεροι» αποπνέει οικουμενικό και διαχρονικό θρυλικό πρόσταγμα.
socratis.massias@gmail.com
